Từ 2026, ô tô chở trẻ em phải có thiết bị an toàn: Chọn loại nào phù hợp từng độ tuổi?

Theo Luật Trật tự an toàn giao thông, kể từ ngày 1/1/2026, tất cả các phương tiện chở trẻ nhỏ phải có thiết bị phù hợp với độ tuổi và chiều cao của trẻ. Điều này đồng nghĩa, phụ huynh không thể để trẻ ngồi tự do hay bế trong lòng khi xe di chuyển như trước.

Luật cũng quy định rõ, trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 m không được ngồi ở hàng ghế trước. Tại hàng ghế sau, trẻ phải được bố trí trên ghế hoặc đệm an toàn riêng biệt. Nếu vi phạm, người điều khiển phương tiện có thể bị xử phạt hành chính từ 800.000 đến 1.000.000 đồng.

Quy định này nhằm giảm thiểu rủi ro tai nạn đối với trẻ nhỏ – nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất khi tham gia giao thông. Thực tế cho thấy, việc để trẻ ngồi tự do trong xe, không thắt dây an toàn hoặc ngồi trên đùi người lớn là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới thương tích nặng khi xảy ra va chạm.

Chỉ một cú phanh gấp nhẹ cũng có thể khiến cơ thể trẻ bị hất về phía trước với gia tốc lớn, gây chấn thương vùng đầu, cổ hoặc thậm chí tử vong.

Lý do ghế an toàn trở thành thiết bị bắt buộc

Dây an toàn trên ô tô được thiết kế dành cho người trưởng thành, có chiều cao trung bình từ 1,4 m trở lên. Với trẻ nhỏ, dây an toàn thường vắt ngang cổ hoặc bụng – những vị trí rất dễ bị tổn thương khi xảy ra va chạm. Do đó, các thiết bị hỗ trợ như ghế chuyên dụng, nôi hoặc đệm nâng trở thành giải pháp không thể thiếu để bảo vệ trẻ.

Theo ước tính của Cơ quan An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NHTSA), việc sử dụng ghế trẻ em đúng cách giúp giảm 71% nguy cơ tử vong với trẻ sơ sinh và 54% với trẻ từ 1-4 tuổi trong các vụ tai nạn. Đây là con số cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng biện pháp bảo vệ chuyên biệt cho trẻ khi di chuyển bằng ô tô.

Không chỉ giúp cố định vị trí ngồi, ghế an toàn còn phân tán lực tác động khi xe phanh hoặc va chạm, hạn chế tối đa tổn thương lên đầu, cổ, vai và cột sống – những khu vực nhạy cảm ở trẻ nhỏ.

Những loại ghế an toàn phổ biến

Nôi trẻ em lắp ngược (Rear-facing seat)

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới hai tuổi, loại ghế phù hợp nhất là nôi lắp ngược chiều di chuyển của xe (rear-facing seat). Đây là thiết kế an toàn nhất trong mọi tình huống va chạm, vì khi xe dừng đột ngột, lực sẽ được phân tán dọc theo lưng trẻ thay vì dồn vào đầu hoặc cổ.

Nôi trẻ em thường được trang bị dây đai an toàn 5 điểm, ôm sát vai, ngực và hông, giúp cố định cơ thể bé ở tư thế ổn định nhất. Các chuyên gia của NHTSA khuyến nghị phụ huynh nên để trẻ ngồi ngược chiều càng lâu càng tốt, cho đến khi vượt giới hạn chiều cao hoặc cân nặng mà nhà sản xuất khuyến cáo.

Thực tế, nhiều quốc gia phát triển yêu cầu trẻ ngồi ngược chiều đến ít nhất 2 tuổi hoặc nặng 13-15 kg. Sự chênh lệch về tư thế ngồi giữa hai loại ghế – ngược và xuôi – có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng bảo vệ khi xảy ra va chạm.

Ghế trẻ em lắp xuôi (Forward-facing seat)

Khi trẻ đã vượt giới hạn kích thước của nôi ngược, phụ huynh cần chuyển sang ghế lắp xuôi chiều (forward-facing seat). Loại ghế này thường dành cho trẻ từ 2 đến 6 tuổi, có cân nặng trung bình 13-29 kg.

Ghế lắp xuôi cũng sử dụng hệ thống dây đai 5 điểm, cùng dây cố định phía trên (top tether) và chốt ghép vào khung xe để giữ ghế không bật ra khi va chạm. Cấu trúc này giúp phân tán lực đồng đều lên cơ thể, giảm nguy cơ tổn thương vùng bụng – điều mà dây an toàn thông thường không làm được.

Trong thực tế, nhiều bậc cha mẹ có xu hướng bỏ qua giai đoạn này, cho trẻ ngồi trực tiếp với dây an toàn người lớn. Tuy nhiên, điều đó tiềm ẩn rủi ro lớn, bởi ghế lắp xuôi giúp cơ thể trẻ được ôm gọn hơn, tránh va đập mạnh và đảm bảo dây đai luôn ở vị trí chuẩn.

Ghế đôn nâng (Booster seat)

Khi trẻ đạt khoảng 6 đến 10 tuổi, hoặc có chiều cao từ 100 đến 135 cm, ghế đôn nâng (booster seat) là lựa chọn phù hợp. Thiết bị này giúp nâng chiều cao của trẻ để dây an toàn của xe nằm đúng vị trí – dây vai đi qua giữa ngực và vai, dây ngang ôm sát phần đùi.

Booster seat không có dây đai riêng mà sử dụng chính dây an toàn của xe. Nhờ nâng cao vị trí ngồi, thiết bị giúp dây không còn vắt ngang bụng – vùng dễ tổn thương nhất khi xe va chạm.

Có hai loại booster phổ biến: loại có lưng tựa (high-back booster) và loại không lưng (backless booster). Loại có lưng tựa được đánh giá an toàn hơn vì hỗ trợ thêm phần đầu và vai, trong khi loại không lưng phù hợp cho trẻ lớn hơn hoặc khi cần di chuyển ghế giữa nhiều xe.

Theo khuyến cáo, trẻ chỉ nên ngừng dùng booster khi đạt chiều cao trên 140-145 cm. Lúc đó, khi ngồi trên ghế, đầu gối phải cong tự nhiên qua mép ghế và dây an toàn nằm đúng vị trí giữa ngực. Nếu dây vẫn chạm vào cổ hoặc bụng, trẻ cần tiếp tục sử dụng booster để đảm bảo an toàn.

Cách chọn và sử dụng ghế đúng chuẩn

Thị trường hiện nay có nhiều mẫu ghế an toàn cho trẻ em, từ dòng chuyên biệt theo độ tuổi đến các mẫu "tất cả trong một" (all-in-one car seat) có thể điều chỉnh để dùng từ giai đoạn sơ sinh đến khi trẻ lớn. Tuy nhiên, việc chọn ghế phù hợp không chỉ dựa trên tuổi mà còn phụ thuộc vào cân nặng, chiều cao và hệ thống cố định của xe.

Phụ huynh cần đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất, nắm rõ giới hạn cân nặng, chiều cao và hướng lắp đặt chính xác. Việc lắp sai hướng hoặc để dây đai lỏng đều làm giảm hiệu quả bảo vệ, thậm chí gây nguy hiểm khi xảy ra va chạm.

Ngoài ra, các ghế an toàn hiện nay thường tương thích với hệ thống cố định ISOFIX (chuẩn châu Âu) hoặc LATCH (chuẩn Mỹ). Đây là những chốt cứng gắn trực tiếp vào khung xe, giúp ghế gắn chắc hơn nhiều so với việc chỉ dùng dây an toàn. Nếu xe không có sẵn hệ thống này, phụ huynh vẫn có thể sử dụng dây an toàn để cố định, nhưng cần đảm bảo siết chặt và kiểm tra thường xuyên.

Tóm lại, dù lựa chọn bất kỳ loại ghế an toàn nào, cha mẹ cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt các giới hạn về cân nặng và chiều cao được nhà sản xuất khuyến cáo. 

Nếu sử dụng ghế không còn phù hợp với thể trạng của trẻ, hiệu quả bảo vệ sẽ bị giảm đáng kể, thậm chí dây đai và khung ghế có thể không còn đảm bảo an toàn khi xảy ra va chạm. Chỉ khi được sử dụng đúng cách và đúng với độ tuổi, vóc dáng của trẻ, ghế an toàn mới thực sự phát huy vai trò bảo vệ tối đa.