Phụ huynh cần lưu ý những gì khi lắp thiết bị an toàn cho trẻ trên ô tô?

Nhận thức thay đổi trước quy định mới

Trong nhiều năm, văn hóa sử dụng ô tô tại Việt Nam gắn liền với quan niệm “ôm trẻ là an toàn” hoặc “trẻ ngồi chung ghế với người lớn sẽ không sao”. Không ít phụ huynh đặt trẻ lên đùi, để con đứng ghế trước hoặc chỉ thắt dây an toàn người lớn cho trẻ. Thói quen này xuất phát từ tâm lý chủ quan, thiếu hiểu biết về nguy cơ tai nạn, và đặc biệt là vì chưa có chế tài bắt buộc đủ mạnh.

Từ ngày 1/1/2026, cục diện này sẽ thay đổi. Theo quy định mới, tài xế chở trẻ dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35 m trên ô tô sẽ bị xử phạt từ 800.000 đến 1.000.000 đồng nếu để trẻ ngồi cùng hàng ghế với người lái (trừ xe chỉ có một hàng ghế) hoặc không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp. Quy định này đánh dấu lần đầu tiên việc bảo vệ trẻ em khi di chuyển bằng ô tô được đưa vào nhóm hành vi vi phạm giao thông cần xử lý.

Dù gây ra nhiều tranh luận trong cộng đồng, chính sách mới đã khiến không ít phụ huynh nhìn nhận lại. Đại diện Cục CSGT chỉ rõ: dây đai an toàn trên xe được thiết kế cho người trưởng thành. Trẻ dưới 1,35 m khi sử dụng dây này sẽ bị đai siết ngang cổ hoặc mặt, làm tăng rủi ro chấn thương khi va chạm.

Trong tình huống phanh gấp, lực tác động có thể khiến trẻ bật khỏi ghế, đập vào ghế trước hoặc kính chắn gió, gây hậu quả nghiêm trọng. Việc “ôm trẻ” khi lái xe càng nguy hiểm hơn, bởi lực quán tính khi xảy ra va chạm có thể lên tới hàng trăm kilogram.

Nhận thức dần thay đổi khi phụ huynh hiểu rằng thiết bị an toàn không chỉ để “đối phó với phạt tiền” mà là biện pháp bảo vệ sinh mạng con trẻ. Từ đầu tháng 11, nhiều cửa hàng và sàn thương mại ghi nhận lượng tìm kiếm ghế trẻ em tăng mạnh. Nhiều gia đình bắt đầu trang bị ghế an toàn, đệm nâng hoặc dây đai chuyên dụng cho con.

Từ ghế, đệm đến dây đai: chọn đúng mới là an toàn

Nhiều phụ huynh mặc định “thiết bị an toàn cho trẻ” chỉ là ghế trẻ em. Thực tế, tùy độ tuổi và thể trạng của trẻ, thiết bị có thể là nôi, ghế, đệm nâng hoặc dây đai chuyên dụng.

Theo Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, các thiết bị được phân nhóm như sau:

• Nôi trẻ sơ sinh: phù hợp với trẻ dưới 2 tuổi. Nôi có cơ chế giữ chặt, giúp trẻ nằm hoặc ngả đúng tư thế, tránh cong cổ khi di chuyển.
• Ghế trẻ em nhỏ: dành cho trẻ từ 2 - 6 tuổi. Ghế có tựa lưng, bảo vệ phần đầu, cổ và lưng khi xe dừng đột ngột.
• Đệm nâng (booster seat): dành cho trẻ từ 6 - 10 tuổi. Thiết bị giúp trẻ “đủ tầm” để dây đai an toàn nằm đúng vị trí, ngang vai và hông chứ không cắt vào cổ.
• Dây đai chuyên dụng: thiết kế cho trẻ lớn nhưng vẫn chưa đạt chiều cao phù hợp để sử dụng dây đai người lớn.

Không phải mọi mẫu ô tô hoặc mọi trẻ đều phù hợp với một giải pháp. Một đệm nâng đặt sai độ cao có thể khiến dây đai nằm trên bụng - cực kỳ nguy hiểm khi lực va chạm dồn vào khoang bụng mềm. Ngược lại, ghế quá nhỏ sẽ gây bí bách, trẻ khó chịu, dẫn đến phụ huynh bỏ qua việc sử dụng.

Chọn thiết bị sai không chỉ khiến việc lắp đặt khó khăn mà còn biến sản phẩm thành “đồ trang trí”. Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên ưu tiên sản phẩm đạt chứng nhận an toàn quốc tế, có hướng dẫn chi tiết, và tránh mua hàng trôi nổi hoặc ghế cũ không rõ lịch sử tai nạn.

Lắp đúng kỹ thuật: yếu tố quyết định hiệu quả

Trang bị đủ chưa đủ, lắp đặt đúng mới là yếu tố tạo khác biệt giữa an toàn và nguy hiểm. Lỗi phổ biến nhất là lắp sai vị trí hoặc sai cơ cấu khóa. Nhiều phụ huynh dựa vào cảm tính: kéo dây đai mạnh là “xong”, hoặc đặt ghế trên bề mặt ghế phụ để con dễ nhìn cha mẹ.

Hiện nay, phần lớn ô tô hiện đại có hệ thống Isofix - hai móc cố định gắn cứng trên khung ghế sau. Khi ghế trẻ em gắn đúng vào Isofix, chốt sẽ phát tiếng “click”, đèn chỉ báo chuyển từ đỏ sang xanh. Sau khi khóa, phụ huynh cần kiểm tra: ghế không được rung lắc quá 2,5 cm theo phương ngang. Với ghế sử dụng dây an toàn 3 điểm, dây phải nằm đúng rãnh, không xoắn và siết chặt đều.

Nhiều mẫu còn đi kèm dây buộc top-tether phía sau tựa ghế, giúp tránh gập ghế khi va chạm. Tuy nhiên, không ít phụ huynh bỏ qua dây này vì “mất thời gian”, dẫn đến ghế lung lay khi phanh gấp.

Đặc biệt, tuyệt đối không tự khoan, gắn ốc hoặc can thiệp vào kết cấu ghế xe để lắp thiết bị. Việc làm này có thể làm mất an toàn khung ghế và ảnh hưởng đến túi khí, dẫn tới nguy cơ không thể lường trước.

Vị trí tốt nhất luôn là hàng ghế sau

Các nhà sản xuất ô tô thống nhất: hàng ghế sau là nơi an toàn nhất cho trẻ em. Nếu xe có Isofix ở vị trí giữa hàng ghế sau, đây thường là nơi tối ưu hạn chế tác động bên hông trong va chạm.

Ngược lại, hàng ghế trước là vị trí cần tránh, đặc biệt với xe có túi khí phía trước. Khi túi khí bung, áp lực có thể lên đến 300 km/h trong tích tắc, dễ gây tổn thương nghiêm trọng cho trẻ nhỏ, thậm chí nguy hiểm tính mạng.